Hoe kunt u de energieprestaties van uw verwarmingssysteem verbeteren tegen lage kosten?

Hoe is een centraal verwarmingssysteem opgebouwd ?

1

2

3

4

Een centraal verwarmingssysteem bestaat uit 4 verschillende elementen:

1. De productie van warmte door een toestel dat warmte opwekt: een verwarmingsketel, een warmtepomp…
2. De warmtetoevoer bestaande uit leidingen die de ketel verbinden met de te verwarmen ruimten. Ze zijn bijna altijd uitgerust met een pomp (circulatiepomp) die het water, dat door de ketel wordt verwarmd, in heel het systeem doet circuleren.
3. De warmteafgifte in de ruimten door radiatoren, maar soms ook door convectoren, verwarmde vloeren…
4. De regeling die ervoor zorgt dat het hele systeem bestuurd kan worden om de juiste temperatuur op het juiste moment en op de gewenste plaats te hebben. De meest voorkomende regelaars zijn momenteel de kamerthermostaat of de weersafhankelijke regeling (die de temperatuur van de ketel regelt naar gelang van de buitentemperatuur), en de thermostatische kranen die op de radiatoren worden geplaatst.

Al deze elementen kunnen verbeterd worden door een goede regeling, kleine of grotere investeringen.

Wat zijn de juiste afstellingen voor het verwarmingssysteem?

Eenvoudige afstellingen die niets kosten, zorgen voor een maximaal rendement van de installatie en een aanzienlijke vermindering van het energieverbruik.

Gebruik de kamerthermostaat correct

De kamerthermostaat maakt een centrale regeling van de installatie op basis van de omgevingstemperatuur mogelijk. Net als een schakelaar activeert hij het opstarten van de ketel (en vaak ook van de circulatiepomp): zolang de ingestelde temperatuur niet wordt bereikt in de ruimte waarin hij zich bevindt, werkt de ketel en kunnen alle ruimtes verwarmd worden. Zodra de ingestelde temperatuur is bereikt, stopt de ketel.

Door de juiste configuratie kan de omgevingstemperatuur worden aangepast aan de bezetting van de ruimtes en kan de verwarming intermitterend gebeuren.

Hier is een schema met het verwarmingsverbruik zonder onderbreking en met onderbreking.

1

2

3

4

5

6

Gedurende de nacht of periodes waarin het gebouw niet in gebruik is (weekend, vakantie) wordt de binnentemperatuur verlaagd, wat resulteert in aanzienlijke energiebesparingen. Hoe lager de binnentemperatuur en hoe langer deze temperatuurdaling aanhoudt, hoe groter de energiebesparing door intermitterende werking.

Niet-programmeerbare thermostaat

Als u een niet-programmeerbare thermostaat heeft: laat de verwarming intermitterend werken door de ingestelde temperatuur ‘s nachts of bij afwezigheid manueel te verlagen.

Programmeerbare thermostaat

Als u een thermostaat heeft die voor minstens één week en/of langere afwezigheidsperiodes kan geprogrammeerd worden: doe een volledige programmering en u bespaart tot 10% energie per jaar!

Wat zijn de juiste insteltemperaturen?

‘s Nachts wanneer u onder het dekbed ligt of overdag wanneer u weg bent, is een temperatuur van 16°C meer dan voldoende in uw woning. Bij langdurige afwezigheid kunt u tot 12°C verlagen.

Eén graad minder = 8 % energiebesparing, of zelfs meer als het huis slecht geïsoleerd is.

Stel de verwarmingscurve goed in

Een weersafhankelijke regeling zorgt voor een centrale regeling van de installatie op basis van de buitentemperatuur.

De regeling gebeurt door de aanvoertemperatuur van het water van de verwarming te bepalen. De overeenstemming tussen de buitentemperatuur en de watertemperatuur wordt de “verwarmingscurve” genoemd.

Voor een buitentemperatuur van 0°C bijvoorbeeld bepaalt de verwarmingscurve hiernaast een watertemperatuur van 60°C.

De verwarmingscurve kan worden ingesteld afhankelijk van de installatie, het isolatieniveau van het gebouw en het gevraagde comfort.

Het doel is de temperatuur van de ketel zo veel mogelijk te verlagen, en tegelijkertijd te garanderen dat de bewoners altijd een comfortabel gevoel hebben. Dit zorgt voor een maximaal productierendement.

Een verkeerde regeling van de verwarmingscurve leidt ofwel tot een gebrek aan warmte en dus tot ongemak, ofwel tot ververhitting en dus tot overconsumptie en een lager rendement van de installatie.

1

2

3

Als uw installatie met dit type regelaar is uitgerust:

• Zorg ervoor dat de verwarmingscurve correct is ingesteld: radiatoren mogen alleen bij zeer koud weer gloeiend heet zijn;
• Laat deze curve naargelang het comfort aanpassen. De aanpassingen en hun resultaten moeten ingesteld worden totdat de ideale curve bereikt is.

Instelling van de watertemperatuur van de ketel

Ook als uw installatie geen thermostaat of weersafhankelijke regeling heeft, kunt u energie besparen door de watertemperatuur van uw ketel rechtstreeks via de aquastaat te verlagen.

Vraag informatie bij uw verwarmingstechnicus over de minimale watertemperatuur die compatibel is met de juiste werking van uw ketel!

Gebruik de thermostatische kranen correct

De thermostatische kranen regelen het openen of sluiten van radiatoren volgens de temperatuur van elke ruimte. Ze maken een lokale regeling van de installatie, op basis van de omgevingstemperatuur, mogelijk.

Een thermostatische kraan bevat een temperatuurvoeler die zich in de regelknop bevindt. Wanneer de gemeten temperatuur lager is dan het instelpunt (= de gevraagde temperatuur), gaat de kraan open om warm water binnen te laten; als de temperatuur is bereikt, sluit de kraan.

Als u thermostatische kranen heeft:

• Pas de ingestelde temperatuur aan volgens de ruimten. De aanbevolen temperaturen zijn: tussen 19 en 20°C in de living, 18°C in de keuken,16°C in de kamers;
• Verlaag de ingestelde temperatuur in ruimten met een hoge warmtebijdrage (zon, computer…).

1

2

3

4

Doorsnede van een thermostatische kraan © Architecture et Climat – Faculté d’architecture, d’ingénierie architecturale, d’urbanisme (LOCI) – Université catholique de Louvain (Belgique).

• $*$ = « vorstvrij »
• 1 = ongeveer 12°C
• 2 = ongeveer 16°C
• 3 = ongeveer 20°C
• 4 = ongeveer 24°C
• 5 = ongeveer 28°C

Hoe werkt een thermostatische kraan ?

Zolang de ingestelde temperatuur niet wordt bereikt, is de kraan 100% open.

Als u de kraan op 5 zet, wordt het niet sneller warm. U loopt daarentegen het risico de ruimte onnodig te oververhitten.

Boven de ingestelde temperatuur is de kraan volledig dicht. Als u de kraan op 1 zet, zal de temperatuur niet sneller dalen. U loopt daarentegen het riscico dat u het later koud krijgt.

Het gebruik van thermostaat en thermostatische kranen goed combineren

Met een vaste thermostaat in de woonkamer

• Om 20°C in deze ruimte en 18°C elders te hebben, zet u de thermostaat op 20°C, de thermostatische kranen op “5” in de woonkamer en tussen “2” en “3” elders.
• Om 20°C in een andere ruimte en 18°C elders te hebben, zet u de thermostaat op 28°C zodat de ketel blijft werken, de thermostatische kranen van de ruimte op “3” en alle andere op “2”.

Met een draagbare thermostaat

• Om 20°C in een bepaalde ruimte en 18°C elders te hebben, zet u de thermostaat (die in de ruimte wordt geplaatst) op 20°C, de thermostatische kranen van deze ruimte op “5”, alle andere op “2”.
• Vergeet niet om terug op de oorspronkelijke instellingen te zetten als u de ruimte verlaat!

Stel uw ketel goed af

Indien de ketel in de zomer sanitair warm water produceert, moet deze in “zomer” stand gezet worden. Anders moet hij uitgeschakeld worden!

Stel uw circulatiepomp goed af

Als de circulatiepomp meerdere instelbare snelheden heeft, kan manueel een snelheidsvermindering worden uitgevoerd, permanent of afhankelijk van het seizoen, om het stroomverbruik te verminderen. Deze aanpassing kost niets en is omkeerbaar: als het thermisch comfort afneemt, kan de oorspronkelijke situatie gemakkelijk worden hersteld.

Als de ketel in de zomer wordt uitgeschakeld, let er dan op dat ook de circulatiepomp wordt uitgeschakeld!

Onderhoud uw radiatoren

• Ontlucht één keer per jaar de radiatoren, zodat hun volledige oppervlak dat in aanraking komt met de lucht, kan verwarmen. Controleer na het ontluchten of de waterdruk van het systeem nog voldoende is.
• Maak de radiatoren vrij. Als u uw radiator bedekt of er meubels of gordijnen voor plaatst, vermindert u zijn verwarmingsoppervlak en beperkt u zijn efficiëntie.
• Stof uw radiatoren en convectoren regelmatig af. Stof houdt de warmte vast.

Onderhoud en prestaties van radiatoren

Als een jaarlijkse ontluchting niet volstaat om een gelijkmatige warmte ter hoogte van de radiatoren te behouden, spreek er dan over met uw verwarmingstechnicus: waarschijnlijk heeft uw installatie een opknapbeurt nodig!

Wat zijn de beste kleine investeringen voor uw verwarmingssysteem?

In combinatie met een juist afgesteld systeem, kunnen kleine rendabele investeringen het maximum uit de bestaande installatie halen.

Plaats een centrale regeling

Te veel oude installaties hebben er geen: de watertemperatuur in de ketel wordt constant op een hoge temperatuur gehouden. De ketel blijft werken, ook als de comforttemperatuur is bereikt. Deze situatie zorgt voor een zeer hoog energieverbruik.

Als uw verwarming geen centrale regeling heeft, als de regeling verouderd (niet-programmeerbaar) of buiten gebruik is, dan is de installatie van een programmeerbare thermostaat een must: dankzij de besparingen is de investering in minder dan 5 jaar afgeschreven.

Een programmeerbare weersafhankelijke regeling zorgt voor nog meer besparingen.

Het werk moet worden uitgevoerd met de hulp van een professioneel die ervoor zorgt dat de nieuwe regeling compatibel is met het bestaande systeem. Wanneer een weersafhankelijke regeling wordt geplaatst, controleert hij meer bepaald of de ketel op lage temperatuur (risico op corrosie) of op nuldebiet kan werken.

Plaats thermostatische kranen

Zonder thermostatische kranen kan de omgevingstemperatuur niet plaatselijk geregeld worden, behalve in de ruimte waar de thermostaat zich bevindt. De enige mogelijke actie is het openen of sluiten van de manuele radiatorkranen.

De energiebesparingen als gevolg van het plaatsen van thermostatische kranen, zorgen voor een terugverdientijd van 3 tot 5 jaar.

Voor de installatie van thermostatische kranen zijn bepaalde voorzorgsmaatregelen vereist, vraag advies aan een professioneel.

Geschat wordt dat door het plaatsen van een correcte regeling op een niet-geregelde installatie meer dan 30 % kan bespaard worden op de jaarlijkse brandstofrekening!

Isoleer de leidingen in onverwarmde ruimtes: kelders, garage, stookruimte…

De besparingen betalen de investering in minder dan één jaar terug.

Inderdaad, één meter niet-geïsoleerde buis verspilt het equivalent van de energie die wordt geproduceerd door een continu brandende lamp van 60W!

Plaats een circulatiepomp met variabele snelheid

Deze circulatiepomp is energiezuiniger en moduleert zijn snelheid zodat de druk constant blijft, ongeacht de verwarmingsvraag. De aankoop ervan wordt snel afgeschreven want het stroomverbruik verandert volgens de snelheid tot de derde macht: een snelheid die gehalveerd wordt, is een stroomverbruik gedeeld door 8 !

Plaats reflectoren achter de radiatoren

Door hun plaatsing tegen een niet-geïsoleerde gevel verminderen ze het warmteverlies naar buiten toe. Deze investering wordt in minder dan 2 jaar afgeschreven.

Wat zijn de grotere investeringen voor uw verwarmingssysteem?

Grotere investeringen, waaronder vaak ook de vervanging van de ketel, zijn soms nodig om tot een energie-efficiënt verwarmingssysteem te komen.

Hoe hoger het verbruik, hoe meer een zware investering die het rendement verbetert, verantwoord is: een winst van 25 % op een factuur van € 5000 heeft meer impact dan dezelfde winst op € 500!

Voorbeelden van terugverdientijd (voor een investering van € 4000) met een rendementswinst van 25%:

Wanneer moet u de ketel vervangen?

• De ketel is ouder dan 15 jaar en is defect of vertoont tekenen van zwakte;
• De periodieke controle van de ketel wijst op een slecht verbrandingsrendement, lager dan 90 % op de COW (als de ketel is uitgerust met een externe heteluchtbrander, is het mogelijk om alleen deze te vervangen).

Periodieke controle

De periodieke controle is verplicht en moet door een erkende professioneel uitgevoerd worden, elk jaar voor de ketels op stookolie en elke 2 jaar voor de ketels op gas. Zorg ervoor dat gedurende deze controle het volledige onderhoud van de ketel wordt gedaan.

• U hebt oude gas-, stookolie- of elektrische convectoren, die veel verbruiken of die niet meer aan de normen voldoen. Het is beter om over te schakelen op een centraal verwarmingssysteem.

Andere organen die vervangen moeten worden?

• De periodieke controle kan wijzen op een of meerdere non-conformiteiten die binnen de 5 maanden geregulariseerd moeten worden. Dit kan betrekking hebben op de luchttoevoer, de ventilatie van de stookruimte, de afvoer van de rookgassen…
• De warmtetoevoer kan vervangen worden als:
  • De leidingen oud en aangetast zijn (risico op lekken),
  • Men de verwarmingskringen wil individualiseren (één kring per appartement bijvoorbeeld) om een individuele regeling mogelijk te maken.
• De radiatoren kunnen vervangen worden als ze verouderd of beschadigd zijn (lekken veroorzaakt door corrosie).

Isoleer uw woning voordat u het verwarmingssysteem vernieuwt!

Door een woning te isoleren kan het energieverbruik gehalveerd worden. De ketel is er om warmteverliezen via de buitenmuren te compenseren, dus hoe meer de woning geïsoleerd is, hoe minder krachtig de ketel moet zijn. Een minder krachtige ketel is goedkoper in aanschaf en efficiënter in gebruik!

Welke brandstof kiezen?

Vergelijkende tabel met de voordelen van de verschillende brandstoffen (in groen de voordelige aspecten, in rood de nadelige aspecten).

In een stedelijke omgeving is aardgas het voordeligst, het minst vervuilend en het meest efficiënt.

Welke warmteproducent kiezen?

De warmtepomp (WP)

Ze brengt de energie van een gratis “koude bron” buiten (in de lucht of in de bodem) over naar de “warme bron” in de woning. Ze werkt meestal op elektriciteit, en haar efficiëntie wordt in COP (“coefficient of performance”) uitgedrukt. Om naar behoren te functioneren, moet een warmtepomp bij lage temperatuur werken (30°C).

Vraag advies aan een professional om te weten of een warmtepomp (WP) een geschikte oplossing is voor uw woning.

De condensatieketel op gas

De condensatieketel recupereert de energie die vrijkomt door de condensatie van waterdamp in de rookgassen, die worden afgekoeld door het retourwater in de ketel. Hoe lager de retourwatertemperatuur (maximum 55°C), hoe meer de damp condenseert en hoe beter het rendement van de ketel. Idealiter wordt gewerkt met vertrektemperaturen van 60°C en retourtemperaturen van 40°C.

Condensatieketels op gas zijn vaak de meest rationele keuze, temeer daar ze bijna de enige zijn die aan de regelgeving voldoen. Momenteel mogen alleen de ketels met een minimaal rendement of met energielabel A of B geïnstalleerd worden.

1

2

Wat zijn de aandachtspunten bij het plaatsen van een nieuwe ketel?

Moet de ketel sanitair warm water produceren?

In dat geval moet u, afhankelijk van uw behoeften, kiezen tussen ogenblikkelijke productie of accumulatie in een opslagtank.

Idealiter houdt de plaats van de ketel dan rekening met de lengte van de leidingen tot de tappunten van het sanitair warm water.

Het is mogelijk een warmwaterproductiesysteem te plaatsen (rechtstreeks of via opslag) onafhankelijk van de ketel.

Het juiste vermogen van de ketel kiezen

Het vermogen (in kW) dat nodig is om een huis te verwarmen, is afhankelijk van zijn afmetingen en verliezen.

Bepaal het vermogen niet op basis van uw huidige ketel: dikwijls werd het vermogen overschat en recentere renovatiewerkzaamheden (isolatie, dubbele beglazing…) kunnen de warmtebehoeften hebben verminderd. Overdimensionering heeft een negatief effect op het rendement van de installatie, een onderdimensionering tast het comfort van de woning aan.

Merk op dat een lichtjes overgedimensioneerde gasketel kan worden geïnstalleerd zonder verlies van rendement, omdat vandaag de dag de branders van deze ketels modulerend zijn.

De dimensionering van de ketel inschatten

Een eerste empirische benadering voor de beoordeling van de keteldimensionering kan verkregen worden door het jaarlijkse verbruik voor verwarming (in kWh/jaar) te delen door het vermogen van de ketel (in kW):

$\frac{x\,\text{kWh/an (jaarlijks verbruik)}}{y\,\text{kW (ketelvermogen)}}=z\,\text{uur /jaar}$

Onder de 1000 uur/jaar is er overdimensionering, boven de 2000 uur/jaar is er onderdimensionering.

Hoe uw nieuwe gesloten gasketel installeren?

Een gesloten ketel “type C” haalt de lucht voor de verbranding rechtstreeks van buiten en brengt de verbrande gassen ook weer naar buiten. Daarom is deze niet onderhevig aan de strenge regels van de luchttoevoer en de ventilatie van de stookruimte.

Op die manier worden de warmteverliezen door het binnendringen van koude lucht in de woning tegengegaan.

Als er geen horizontale uitlaat (“trekgat”) kan worden geplaatst, moeten de rookgassen worden afgevoerd via een nieuwe schoorsteen, of via de bestaande schoorsteen die getubeerd moet worden om aantasting door condensatie op zijn wanden te voorkomen.

De plaats van de rookuitlaat in de achtergevel of het dak moet voldoen aan de geldende normen en zich op voldoende afstand van elke opening (vensters…) bevinden. Om stedenbouwkundige redenen mag de rookafvoer nooit op de voorgevel worden geplaatst.

Condensatieketel en collectieve schoorsteen

In een mede-eigendom waar meerdere atmosferische ketels zijn aangesloten op een collectieve schoorsteen, is het tuberen van de schoorsteen voor de installatie van een nieuwe condensatieketel technisch niet mogelijk. Indien echter alle oude ketels gelijktijdig vervangen worden, kunnen ze worden aangesloten op een gemeenschappelijk afvoerkanaal.

Is een luchttoevoer nodig?

In sommige gevallen (ketel “type C” gemonteerd als een “type B”, heteluchtbrander…) moet de ketel de verbrandingslucht halen in de ruimte waar hij zich bevindt om te kunnen functioneren. In dat geval moet de toevoer van verbrandingslucht in de ruimte voldoen aan de hiervoor geldende normen.

Is de EPB-oplevering voorzien?

Na de installatie moet de ketel een EPB-oplevering krijgen door een professioneel of verwarmingstechnicus erkend door Brussel Leefmilieu. Hij zal zorgen voor de correcte installatie ervan en, meer bepaald:

• voor de aanwezigheid van een regeling die conform is en van thermostatische kranen op de radiatoren,
• dat alles in het werk is gesteld om onnodige warmteverliezen te voorkomen. De isolatie van leidingen, kranen, pompen en collectoren in de niet-verwarmde ruimten is verplicht.

Is de gaskeuring voorzien?

Naast de EPB-oplevering moet de nieuwe installatie onderworpen zijn aan een “gaskeuring” door een onafhankelijk controle-organisme, tenzij uw verwarmingstechnicus over de “Cerga” habilitatie beschikt.

Noteer dat de renovatiepremie vereist dat deze goedkeuring door een onafhankelijk controle-organisme wordt gedaan, zelfs indien uw verwarmingstechnicus “Cerga” gehabiliteerd is.

Normes Sibelga ?

In geval van omschakeling naar gas moet u controleren of de ruimte waar de nieuwe gasmeter is geïnstalleerd, voldoet aan de normen die zijn opgelegd door uw Sibelga-netbeheerder.

Welke premies voor de verbetering van het verwarmingssysteem?

Er zijn 45 premies beschikbaar voor renovatie- en besparingswerkzaamheden. Ontdek een overzicht van alle beschikbare premies, kredieten en subsidies in onze Samenvatting van de Premies.

RENOLUTION-premies

Sinds 1 januari 2022 zijn de Energiepremies en de premies voor de renovatie van het woonmilieu en de verfraaiing van gevels samengevoegd tot één systeem: de RENOLUTION-premies.

Bekijk de RENOLUTION-premies