De meest gestelde vragen

Onafscheidelijke elementen : Isolatie, afdichting en gecontroleerde ventilatie

Om goede prestaties op het vlak van thermisch comfort en energiebesparing te realiseren en tegelijk een goede luchtkwaliteit te verzekeren, moet isolatie gepaard gaan met een goede luchtdichtheid en een gecontroleerde ventilatie.

Ventilatie zorgt voor zuurstof en verse lucht en voert CO2, vochtige lucht, vervuiling en geurtjes af, om zo de kwaliteit van de binnenlucht te verzekeren. Ventilatie is noodzakelijk voor de gezondheid van de bewoners en van het gebouw.

Voor meer informatie, consulteer onze brochure “Ventilatie van een te renoveren woning“.

Gezondheid, veiligheid en hygiëne

Brochures

Ventilatie (gezondheid en veiligheid)

Als het bestaande dak een warm dak is

Indien de structuur, het dampscherm en de isolatie in goede staat zijn, kan er zonder beperkingen isolatie overheen worden aangebracht en een nieuw warm dak worden gemaakt.

Bij twijfel over de aanwezigheid van een dampscherm tussen de vloer en de isolatie, moet de R-waarde van de daarboven toegevoegde nieuwe isolatielaag minstens 1,5 keer hoger zijn dan de R-waarde van de bestaande isolatie.

1

2

3

4

Als de structuur van beton is, kan isolatie worden toegevoegd door middel van de techniek van het omgekeerde dak. De toevoeging van een omkeerdak op een warm dak wordt duodak of gecombineerd dak genoemd.

1

2

3

4

Als het bestaande dak een omkeerdak is

Een isolatielaag wordt toegevoegd aan de bestaande laag (zonder eisen in de verhouding van de R-waarden). Vervolgens wordt de ballast teruggeplaatst of, zoals op de afbeelding hieronder, wordt een nieuwe afdichting geplaatst om er een warm dak van te maken.

1

2

3

4

Als het bestaande dak een compact dak is

Het wordt omgebouwd tot een gemengd dak door het aanbrengen van een isolatielaag bovenop volgens de techniek van het warme dak, met inachtneming van de verhouding van de R-waarden.

De afwerking wordt bevestigd op latten, die voor een technisch vacuüm zorgen om de leidingen en kabels te plaatsen. Belangrijk is bij de plaatsing het dampscherm niet te beschadigen.

Dampdoorlaatbaarheid

In geval van een damprem moet de binnenafwerking dampopen zijn. Dampdichte verven of vinylbehangpapier moeten dan ook worden vermeden.

Voor akoestische verbetering* moet een soepele of halfstijve isolatielaag onder de dakvloer worden aangebracht, en moet de afwerking:

1

2

3

4

5

6

Het dampscherm kan een folie zijn, pleister of een OSB-plaat. Het garandeert het thermisch rendement van de isolatie en beperkt de risico’s op condensatie:

• het beperkt de migratie van waterdamp doorheen de lagen waaruit het dak bestaat,
• het verzekert de luchtdichtheid van het dak.

De waterdampdoorlaatbaarheid van het dampscherm wordt weergegeven in de μ_d ou S_d-waarde. Deze waarde varieert van 2 m voor een dampscherm met hoge waterdampdoorlaatbaarheid tot meer dan 200 m voor een dampscherm met lage doorlaatbaarheid. Wanneer de μd-waarde klein is, spreekt men over het algemeen van een damprem.

Sommige dampschermen hebben een μd-waarde die kan variëren afhankelijk van de luchtvochtigheid en de temperatuur, gaande van 0,25 m tot meer dan 10 m. Dit wordt een vochtgestuurde damprem genoemd.

Er bestaat geen consensus onder de experts over het niveau van doorlaatbaarheid (lage of hoge dampdoorlaatbaarheid) van het te plaatsen dampscherm, behalve in twee specifieke gevallen:

• in een compact dak (dit concept wordt verder uitgelegd) wordt altijd een vochtgestuurde damprem gebruikt);
• een dampscherm met een lage waterdampdoorlaatbaarheid heeft de voorkeur boven ruimtes met een hoge luchtvochtigheid en/of onvoldoende ventilatie.

Waterdampdoorlaatbaarheid: µ, d en Sd

µ (« mu ») geeft de waterdampdoorlaatbaarheid van een materiaal weer.

De hoeveelheid waterdamp die zich verspreidt doorheen een bepaald materiaal hangt niet alleen af van de µ-waarde van het materiaal, maar ook van de dikte d (uitgedrukt in meter).

De equivalente diffusiedikte μ_d of S_d (uitgedrukt in meter) geeft de weerstand tegen waterdampdiffusie aan van een materiaal van een bepaalde dikte.

µ_d = µ x d

Hoe kleiner μ_d of S_d, hoe dampopener het materiaal is.

De µ_d-waarde van het onderdak moet kleiner zijn dan 0,5 meter. Deze waarde is terug te vinden op de technische fiche van het onderdak. Vraag ernaar bij uw aannemer.

Uitvoering van het dampscherm

Let op voor dichtheidsgebreken

Een dichtheidsgebrek leidt niet alleen tot het risico op condensatie, maar ook tot een sterke daling van de isolatieprestaties van het dak.

Voorbeeld

Thermische weerstand van de geïllustreerde wand die 14 cm wol bevat:

$_{\text{Theoret}} R _{\text{-waarde}} = \frac{e}{\lambda} = \frac{0{,}014}{0{,}035} = 4\ \text{m}^2\text{K/W}$

R met spleet = 0,8 m2K/W of het equivalent van 3 cm isolatie!

Door de spleet isoleert de wand bijna 5 keer minder goed!

Bron: Instituut voor bouwfysica Stuttgart

De isolatie wordt ononderbroken geplaatst zonder luchtlaag. Bij plaatsing boven de dakvloer moet deze bestand zijn tegen samendrukking (bijv.: kurk, cellenglas, houtvezel met hoge dichtheid, sommige polyurethanen, geëxtrudeerd polystyreen…). Bij plaatsing van onderaf wordt soepele isolatie gebruikt (bijv.: glaswol, rotswol, houtwol, vlaswol, hennepwol, schapenwol, celluloseschuim…).

Vergelijk hun prestaties en prijs, maar ga ook na voor welke toepassingen ze geschikt zijn en wat hun milieu-impact en hun akoestische eigenschappen zijn.

Thermische isolatiematerialen en akoestische prestaties

Thermische isolatie is niet per definitie akoestisch absorberend. Alleen soepele (of halfharde) isolatie met een opencellige structuur, wollig of schuimvormig kunnen in een geluidsisolatiesysteem worden gebruikt. Stijve isolatie met gesloten cellen verbeteren de akoestische prestaties van een wand niet en kunnen deze zelfs tenietdoen.

Denk aan akoestische isolatie

Bij renovatiewerken hebben de eigenaars de neiging om de akoestische behandeling uit het oog te verliezen, die zij als een bijkomstige luxe beschouwen. Maar de dagelijkse geluiden van de ene woning naar de andere veroorzaken soms een ondraaglijke overlast… Denk eraan vanaf de start van uw project!

Raadpleeg onze advies of onze brochure “De geluidsisolatie” voor meer informatie en vraag advies aan onze begeleidingsdienst!

De warmtegeleidingscoëfficiën λ (« lambda ») en de warmteweerstand R laten toe de thermische prestaties van een isolatiemateriaal te beoordelen:

• λ ((uitgedrukt in W/mK) kenmerkt het vermogen van een lichaam om warmte te geleiden. Hoe kleiner λ, hoe beter het materiaal isoleert.
• R (uitgedrukt in m2K/W) geeft aan hoe groot de weerstand is tegen warmteverliezen via geleiding van een materiaallaag. Hoe groter R, hoe beter de laag isoleert.

R = d/λ

De warmteweerstand R van een isolatielaag is gelijk aan zijn dikte d (uitgedrukt in meter) gedeeld door zijn warmtegeleiding λ

Diktes die nodig zijn om minimale thermische prestaties te bereiken : R ≥ 4 m²K/W

Type d’isolant	λ (W/mK)	min.d. (cm)
Cellenglas	0,038 tot 0,050	16 tot 20
Minerale, plantaardige en dierlijke wol	0,030 tot 0,045	13 tot 18
Kurk	0,032 tot 0,045	13 tot 18
Geëxpandeerd polystyreen of piepschuim (EPS) 0,031 tot 0,045	0,031 tot 0,045	13 tot 18
Geëxtrudeerd polystyreen (XPS)	0,028 tot 0,038	12 tot 16
Polyurethaan (PUR / PIR)	0,023 tot 0,029	10 tot 12
Resolschuim	0,022 tot 0,038	9 tot 16

Vergelijk de technische fiches om in de materiaalcategorie die u hebt gekozen, die met de kleinste λ te selecteren.

Oververhitting onder het dak in de zomer beperken

Als het dak geïsoleerd moet worden voor het wintercomfort, is het ook belangrijk om oververhitting in de zomer te beperken.

Het oververhittingsrisico van de ruimtes onder het dak neemt sterk af naargelang:

• het dak wordt beschermd door ballast of zonnepanelen, of wordt ingericht tot een groendak;
• het afdichtingsmembraan lichtgekleurd is of bedekt met een reflecterende verf;
• de koepels van zonwering voorzien zijn;
• het dak van een hoge thermische inertie profiteert (bijv. betonnen vloerplaat);
• er zware materialen met een hoge thermische inertie¹ aanwezig zijn in de zolderruimte (bijv. muren in beton of volle baksteen);
• de ruimte van een intensieve nachtventilatie profiteert;
• de interne energiewinsten beperkt blijven (transformatoren, dimmers, halogeenlampen, enz.);
• de thermische weerstand R van de isolatie groot is;
• de isolatie over een hoge thermische inertie beschikt (houtwol en houtvezels beantwoorden goed aan dit criterium).

In deze advies gaan we alleen in op soepele bekledingen, omdat metalen afdekkingen een andere aanpak vereisen.

Bitumineuze afdichtingen

De bitumenfolie wordt in verschillende lagen gelegd, die aan elkaar moeten kleven door middel van verlijming of mechanische bevestiging.

De eindlaag, die altijd gelijmd of gelast wordt, wordt meestal beschermd tegen UV-stralen door leislag.

De dichtingen moeten worden gelast of aan elkaar worden gelijmd met volledige verkleving met voldoende overlapping (7 tot 15 cm afhankelijk van het soort membraan en de plaatsing).

Synthetische afdichtingen

Hoe te kiezen?

De technische goedkeuringen (ATG) van de afdichtingsproducten beschrijven hun toepassingsgebied. Hier zijn enkele aanwijzingen:

• Lekdetectie: een meerlaagse installatie met volledige verkleving op de dakvloer vergemakkelijkt het opsporen van lekken. Te gebruiken op moeilijk toegankelijke plaatsen.
• Gewicht: EPDM is zeer dun en licht. Ballasttechnieken daarentegen voegen een aanzienlijk overgewicht toe, waardoor een controle van de stabiliteit van de structuur nodig is.
• Milieuaspecten: EPDM heeft een geringe ecologische impact en kan op een milieuvriendelijke manier worden gerecycleerd. Bitumineuze bekledingen zijn vervuilend en moeilijker te recycleren omwille van hun heterogeniteit.
• Regenwateropvang: alle bekledingen zijn bruikbaar.
• Groendaken: voor intensieve groendaken, met een grote bodemdikte en hoge vegetatie, kunnen alle bekledingen gebruikt worden op voorwaarde dat een wortelbescherming wordt aangebracht. Sommige EPDM-membranen hebben een technische goedkeuring waardoor ze als ondersteuning van een extensief groendak kunnen dienen (d.w.z. met een geringe substraatdikte en sedumbeplanting). Een tweelaagse installatie wordt echter aanbevolen, met volledige verkleving op de dakvloer.
  
  Voor meer informatie, consulteer onze advies of onze brochure “Groendaken – Impact en installatie“

Duurzaamheid

Adviezen

Groendaken – impact en installatie

• UV-bestendigheid: EPDM is UV-bestendig en scheurt niet bij langdurige blootstelling aan de zon. Een bitumineuze bekleding veroudert minder goed, maar kan tegen UV-stralen beschermd worden door middel van ballast.
• Windweerstand: Als uw dak in hoge mate aan de wind is blootgesteld, gebruik dan lagen die goed aan elkaar en aan de dakvloer zijn gelijmd. Een ballast wordt ook aanbevolen.
• Brandgedrag: EPDM is onbrandbaar. Bitumen kan de brandverspreiding en de rookontwikkeling bevorderen, wat de interventie van de brandweer verstoort; maar door gebruik van ballast worden deze risico’s tot een minimum beperkt.

De waterdichting, de thermische isolatie en het dampscherm zijn essentieel.

Compatibele componenten kiezen

Deze componenten vormen een geheel; elk van hen moet gekozen worden op basis van zijn eigenschappen en die van de andere. Ze moeten correct en op de juiste plaats worden uitgevoerd.

Helling en waterafvoer

• Om te zorgen voor waterafvoer moet de dakhelling minstens 2% bedragen (2cm per lopende meter). Als correctie van de helling nodig is, gebruik dan droge technieken zonder toevoeging van vocht in het dakcomplex. Controleer of het water na plaatsing van de isolatie (ook rond schoorstenen en koepels) nog correct kan worden afgevoerd naar het lage punt van het dak, zelfs nadat de constructie door overgewicht is vervormd. Het is raadzaam om waterspuwers als noodvoorziening te gebruiken voor het geval de afvoer wordt belemmerd.

Waterdichting

• Als de bestaande waterdichting in slechte staat verkeert, moet deze volledig verwijderd worden.
• De afdichting en de opstelling ervan moeten zodanig zijn ontworpen dat eventuele lekken gemakkelijk kunnen opgespoord worden. Een lek is minder makkelijk te detecteren als de afdichting niet vastgehecht is aan de dakvloer.

Constructie

• De dakconstructie moet droog en in goede staat zijn. Bij de herstelling van het dak moet de houten structuur gecontroleerd en preventief behandeld worden tegen aantasting door zwammen (meer bepaald de huiszwam), schimmels of insectenlarven.

Onderhoud van het dak

• Het is raadzaam een onderhoudscontract af te sluiten met de aannemer die de afdichting heeft uitgevoerd voor regelmatige controle van deze afdichting, de waterafvoer en de eventuele ballast.

Continuïteit van de isolatie

• De dakisolatie moet aansluiten op de isolatie van de muren en de koepels om de invloed van koudebruggen te vermijden.

Anticipatie op toekomstige werkzaamheden

• Het is mogelijk om te anticiperen op de toekomstige isolatie van muren langs de buitenkant door middel van een dakoversteek.

Opstand langs de dakrand op een groendak

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

Bij plaatsing boven de dakvloer (warm dak en omkeerdak) moet deze bestand zijn tegen samendrukking (bijv.: kurk, cellenglas, houtvezel met hoge dichtheid, sommige polyurethanen, geëxtrudeerd polystyreen…).

Voor omkeerdaken moet de isolatie ook vochtbestendig zijn (geëxtrudeerd polystyreen).

Wanneer de isolatie van onderaf wordt geplaatst (compact dak), wordt soepele isolatie gebruikt (bijv.: glaswol, steenwol, houtwol, vlaswol, hennepwol, schapenwol, celluloseschuim…).

De warmtegeleidingscoëfficiënt λ (lambda) en de warmteweerstand R laten toe de thermische prestaties van een isolatiemateriaal te beoordelen:

• λ (uitgedrukt in W/mK) kenmerkt het vermogen van een lichaam om warmte te geleiden. Hoe kleiner λ, hoe beter het materiaal isoleert.
• R (uitgedrukt in m²K/W) geeft aan hoe groot de weerstand is tegen warmteverliezen via geleiding van een materiaallaag. Hoe groter R, hoe beter de laag isoleert

Diktes die nodig zijn om minimale thermische prestaties te bereiken: R ≥ 4 m2K/W

Soort isolatie	Los	Soepel	Hard	λ (W/mK)	min. dikte (cm)	μ sec
Glaswol	((v))	((v))	((x))	0,030 tot 0,045	13 tot 18	1,2 tot 1,5
Steenwol	((v))	((v))	((x))	0,030 tot 0,045	13 tot 18	1,2 tot 1,5
Houtvezelwol	((v))	((v))	((x))	0,030 tot 0,045	13 tot 18	4
Hennepwol	((v))	((v))	((x))	0,039 tot 0,044	13 tot 18	1,2
Graswol	((v))	((v))	((x))	0,030 tot 0,045	13 tot 18	1
Cellulosewol	((v))	((v))	((x))	0,030 tot 0,045	13 tot 18	1 tot 2
Kurk	((v))	((x))	((v))	0,032 tot 0,045	13 tot 18	30
Polyurethaan (PUR / PIR)	((x))	((x))	((v))	0,023 tot 0,029	10 tot 12	30
XPS	((x))	((x))	((v))	0,029 tot 0,035	9,3 tot 13,7	80 tot 200

1. Warm dak

De isolatie bevindt zich boven de dakvloer en onder het waterdichte membraan.

Het is de betrouwbaarste methode om platte daken te isoleren, zowel bij renovatie als nieuwbouw. Bij renovatie wordt de isolatie boven het bestaande dakafdichtingsmembraan geplaatst, indien dit in goede staat is. Op de isolatiepanelen wordt een nieuw waterdicht membraan geplaatst.

1

2

3

4

5

2. Omkeerdak

De isolatie bevindt zich boven de dakvloer en het regenwerend membraan.

Deze methode wordt alleen toegepast op een zware constructie, die een overgewicht kan dragen en voldoende vlak is om waterstagnatie onder de isolatieplaten te voorkomen.

De isolatie, geëxtrudeerd polystyreen (XPS) in stijve platen wordt op de bestaande dakafdichtingsmembraan geplaatst, indien dit in goede staat is. Een ballastlaag (grind, betontegels…) houdt de isolatieplaten op hun plaats en beschermt ze tegen UV-stralen.

1

2

3

4

5

6

3. Compact dak

De isolatie bevindt zich onder de vloer

Deze methode is alleen van toepassing op daken met een houten structuur. De soepele isolatie wordt in de constructie aangebracht waarbij de gehele ruimte wordt opgevuld (zonder luchtlaag) en eronder een vochtgestuurde damprem aan te brengen, rechtstreeks tegen de isolatie.

Deze techniek wordt gebruikt wanneer u thermische en akoestische isolatie van het dak wil combineren en kan een oplossing zijn bij renovatie, wanneer verhoging van het afgewerkte dakvlak onmogelijk is. Deze wordt evenwel niet aanbevolen boven vochtige ruimtes.

Om condensatieproblemen van de binnenlucht te voorkomen aan de onderzijde van de dakvloer, die onderhevig is aan temperatuurschommelingen, moet aan specifieke voorwaarden worden voldaan. Met name het dak moet aan de zon worden blootgesteld en vrij blijven (geen installatie van zonnepanelen of inrichting van een terras).

1

2

3

4

5

6

Wat is het verschil met een koud dak?

Het koude dak, dat ten stelligste wordt afgeraden, wordt in België niet meer toegepast. Het is raadzaam een bestaand koud dak (herkenbaar aan de ventilatiepijpjes) om te vormen tot een warm dak of omkeerdak.

4. Gemengd dak

Er is een compromis te vinden tussen een warm dak en een compact dak, door een deel van de isolatie boven de dakvloer en een deel eronder aan te brengen. Dit zorgt voor de gewenste warmte-isolatieprestatie doordat de verhoging van het afgewerkte dakvlak beperkt wordt. Het is een veelgebruikte oplossing om akoestische en thermische isolatie te verenigen.

1

2

3

4

5

Condensatie in de wand voorkomen

Problemen met inwendige condensatie worden vermeden als de R-waarde van de uitwendige isolatie 1,5 keer hoger is dan de R-waarde van de inwendige isolatie.

$R = \frac{\text{isolatiedikte (in m)}}{\lambda}$